The text accompanying the 1626 Orbis Arctoi map by Anders Bure

ORBIS ARCTOI, Imprimisqꝫ Regni Sve­ciæ deſcriptio.

EUropæ partes ad Septentrionem vergen­tes, moderni Geographi orbem Arctoum ap­pellant; Dividitur in Scandiam & Daniam: Scandia vel Scandinavia, quam Plinius inſu­lam incompertæ magnitudinis vocat, Euro­pæ latus ſeptentrionale claudit: Regio latiſsima inter LV. & LXXII. gradum ſeptentrionalis latitudinis, & XXV. ac LXV. longitudinis extenſa: à meridie Daniam & Ger­maniam, à ſeptentrione & occaſu Oceanum, ab ortu vero Ruſsiam habet conterminam: Ejus auſtraliores partes, ubi polus ultra ſexageſimum gradum non elevatur, cœlum ſa­tis habent mite & temperatum; Mediæ verò quæ ſexage­ſimum gradum & Circulum Arcticum interjacent, cœlum quidem non admodum clemens habent, ſed cœli ſeverita­tem compenſat ſoli fertilitas, ijs locis ubi ſylvis rupibusq́ꝫ conſitum non eſt, partibus præſertim orientalioribus au­ſtralioribusq́ꝫ. Extremæ autem partes circulum Arcticum & Polum interjacentes, neq́ꝫ cœli neq́ꝫ ſoli gaudent Cle­mentia. Ideoq́ꝫ mirandus ille naturæ rerumqꝫ omnium con­ditor, ſiquidem ibi frumenta propter langvidum ſolis calo­rem non matureſcunt, pro incolarum ſuſtentatione, terras illas, variorum animalium venatione, ſinus maris, lacus & flumina, multiplicium piſcium abundantia ditavit.

Fuit autem Scandia olim quam nunc multò populoſior, quod teſtantur plurimæ illæ, quarum hiſtoriæ mentionem faciunt, Scanzianorum in reliquas mundi partes expedi­tiones & quaſi inundationes; cùm partim ob populi fre­quentiam ac innatam fæcunditatem, partim divinitus im­miſſam annonæ charitatem, partim naturam populi ſvetam prælio, & fugientem diſidiam, inſtar apum, ſibi ſuisq́ꝫ libe­ris novas quæſierint ſedes: Eandem etiam populoſitatem comprobare videntur lapidum, propter ſoli purgationem comportatorum acervi, qui etiam in maximis invijs denſiſ­ſimisq́ꝫ ſylvis, hodiè viſuntur frequentiſsimi, qui evidenter convincunt eas olim omnes fuiſſe habitatas; Quare eam veteres ſcriptores non immeritò officinam gentium vagi­namq́ꝫ populorum appellarunt: Exiverunt enim hinc, non ſolùm bellicoſi illi Svevi, Normanni, Vandaliq́ꝫ & alij, ve­rum etiam domitores & terror orbis, Gothiæ noſtræ Sveca­næ indignæ & propago, Veſtrogothi & Oſtrogothi, qui multis perluſtratis Regnis & Provinciis, & bello defatiga­tis plerisq́ꝫ Europæ populis, tandem in Hiſpania conſede­runt, ejusq́ue imperium ad noſtra usq́ꝫ tempora obtinue­runt.

Scandinavia duo Arctoi orbis regna complectitur, Sve­ciæ videlicet & Norvegiæ: Sveciæ regnum, ut Scanzianæ teſtantur hiſtoriæ, reliquis antiquius eſt, à cujus Regibus tum Danorum tum Norvegianorum veteres deſcendebant regum familiæ: Dan enim primus Danorum Rex, à quo Dania vel Danmarchia denominata eſt, filius fuit Humeli Svecorum regis, in ordine decimiſexti. Norvegij autem in ſuis Chronicis, prius quam ad ſuos deveniunt, viginti quin­q́ue enumerant Svecię reges, à quibus Originem traxit Hal­danus Hwitben, qui Maternum genus ducens à Solvone quodam Norvegiæ Regulo, ipſi in ſuæ ditionis domino ſucceſsit, poſteaq́ꝫ ſubactis multis provincijs ampliatum regnum ſuis tradidit hæredibus; cujus demùm Trinepos, Haraldus Harfagher, propulſatis devictisq́ꝫ omnibus Nor­vegiæ regulis, primus ibi Monarchiam inſtituit, ut teſtatur priſcum Norvegiæ Chronicon, à M. Joanne Martini Slan­gerupenſi, Anno MDXCIV. in Dania publicatum.

Regni Sveciæ imperium, per multa ſecula ab indigenis & domeſtcis regibus feliciſsimè adminiſtrabatur, donec Magnus Erichſon (alias Smek cognominatus) Sveciæ & Norvegiæ Rex, & Dominus Scaniæ, neglecto imperandi munere, ſe voluptatibus & Socordiæ dedit, cujus imperium pertæſi proceres, Albertum Ducem Megapolitanum, ejus ex ſorore nepotem, contra eum, ad capeſſendas imperij habe­nas acciverunt: Poſtquàm autem Albertus Regnum Ger­manis impleviſſet, quibus totum rerum cardinem deman­dabat, Svecisq́ꝫ ijs parendi neceſsitatem impoſuit, plurimi procerum ad Margaretam Daniæ & Norvegiæ Reginam, cum Alberto de imperio certantem, deſciverunt: Poſtea Regnum Sveciæ cum Danis, trium Regnorum Unione con­ſtituta aliquantiſper conjunctum manſit, donec Reges le­gum in coronatione juratarum immemores, ac neglectis ſpretisq́ꝫ Svecis, Danos arcibus & gubernationi præfece­runt; Quarè Sveci & Norvegiani ſe deſpectos contem­ptosq́ꝫ videntes, Carolum Canuti, ex nobilitate Svecana conſpicuum, multoq́ꝫ rerum uſu præſtantem virum, Sveciæ & Norvegiæ Regem conſtituerunt. Norvegiani deindè Chriſtierni primi Daniæ Regis pollicitis allecti, ejus ſe im­perio ſubjecerunt. Carolo autem in Svecia quaſi vicereges ſucceſſerunt Sturij, donec moderni Sveciæ regis avus Gu­ſtavus Primus, ex antiqua regum Sveciæ proſapia deſcen­dens, herculea virtute, regnum à Danorum poteſtate peni­tus liberavit; Sveci etiam accepti beneficij memores, cum ejusq́ꝫ poſteros maſculos regni hæredes conſtituerunt.

Potentiam fortitudinemq́ꝫ bellicam Svecorum arguunt, aſsidua vel continua potiùs, quæ jam annos ferè trecentos, cum vicinis geſſerunt bella; Ab illo enim tempore (ut prio­ra ſileam) ſemper à vicinis laceſsiti aliquandò cum omni­bus ſimul, ſæpiùs cum uno vel duobus belligerando, eos ſeq́ꝫ defatigarunt; nullamq́ꝫ intereà ab omni parte, vel de­cennalem pacem habuerunt, aliquandò etiàm civilibus di­ſcordijs flagrarunt.

Reipublicæ Svecanæ ſex ſunt ſtatus: Principes hæredi­tarij, Nobiles, ſtatus Eccleſiaſticus, milites, mercatores & ruricolæ: Regis filius natu maximus hæres eſt Regni: Si plu­res habet filios, illis Teſtamento Ducatus, filiabus verò dos conſtitutionibus Regni determinata, centum videlicet mil­lium Joachimicorum, non è fiſco regio ſed ordinum con­tributione datur: Quanquam autem Regum ſucceſsio jam ita ſit immutata, ut qui olim ſuffragijs eligebantur nunc ſint hæreditarij, jurant tamen in Religionem Auguſtanæ Con­feſsionis & leges Regni.

Hoc loco ſilentio tranſire non poſſum, ſapiens illud Reipublicæ Svecanæ fundatorum inſtitutum, qui cum Je­thro conſiderantes imperij onera unius humeris ſuſtineri non poſſe, gravibus ijſdem oneribus levandis Senatum Re­gni conſtituerunt, qui Regi in arduis Reipublicæ negotijs conſuleret, perpenderetq́ꝫ quid & ipſi Regnoq́ꝫ conſultiſ­ſimum foret: Hi ſemper à ſelectiſsima totiùs Regni Sveciæ nobilitate eligebantur, inter quos ij ſemper in maxima au­thoritate fuerunt, qui præ cæteris Reipublicæ onera ſuſti­nuerunt, nempe hi tres, Regni Drotſet, Marſk & Cancella­rius. Drotſet fere Viceregem ſonat, unde etiem in hodier­num uſqꝫ diem manet Reginæ appellatio Drotning: Hujus Drotſeti, quem, vocabulo non ſatis apto, Archidapiferum, vocant, olim munus erat, Regem ſi qua in re contra leges patriæ Regniq́ue conſtitutiones delinqueret, admonere, emendationemq́ꝫ ſuadere, ut ex hiſtorijs atqꝫ unione illa quæ ante ducentos triginta annos, inter hæc borealia Re­gna conſtituta erat, videre licet, quæ quidem duriſsima erat provincia, quæ eos ſæpiùs in extrema conjecit pericula; Hodiè verò præſidet Parlamento vel ſummo judicio regio, quod Hoffretten vel Konungznämd vocant, cauſasqꝫ per ap­pellationem illuc devolutas, una cum Vicepræſide cæte­risq́ꝫ aſſeſſoribus cognoſcit & judicat, à quo quidem ap­pellare non licet, conceditur tamen in gravibus controver­ſijs Reviſio: Primo autem cognoſcuntur & judicantur cau­ſæ in civitatibus à Conſulibus & Scabinis civitatum, ruri verò à judice territorij quem Häredzhöffding vocant, à quo appellari poteſt ad judicem provincialem, quem Laghman vocant, ab eo rurſum ad ſupremum illud, de quo locuti ſu­mus, judicium.

Poſt adminiſtrationem juſtitiæ, proximum Regis mu­nus videtur defenſio patriæ, ideoq́ꝫ oportet ut ſemper ſtre­nuos habeat milites, non ſolum fortibus & bonis progna­tos, verum etiam ſumma diligentia & induſtria exerciatos, inſuper & omnis generis inſtrumenta bellica ſemper in pa­rato habeat: Quam provinciam Reges Sveciæ Richſens Marſk vel Regni Mareſcallo demandare ſolent, qui cum fortitudinis bellicæ curam gerat, ab antiquo nomine Ma­derſk quod virum fortem vel Martialem ſonat contractè Marſk nominarunt, veriſimileq́ꝫ eſt ipſum etiam Martem, quem veteres olim, (ut teſtatur Virgilius) Geticis putabant arvis præſidere, nomen ab eadem traxiſſe origine. Hujus Mareſcalli officium eſt, Generalem agere belli Ducem, cum ipſimet Regi aciei præeſſe non placet, is collegas habet complures, inter quos præcipuus eſt Rijkſens Tyghmeſter, hoc eſt munitionum, tormentorum bellicorum, armatura­rum, machinarum atq́ꝫ omninò omnium apparatuum in­ſtrumentorum, eorumq́ꝫ artificum & opificum præfectum; Cui demandatum eſt procurare ut omnia iſtiuſmodi fideli­ter justoq́ꝫ tempore procurentur; Habet & Mareſcallum Campeſtrem & cohortum turmarumq́ue tam equeſtrium quam pedeſtrium Tribunos Primipilosq́ꝫ, eorumqꝫ ſuffra­ganeos, quorum ope milites omni armorum genere exercet, ut habiles expeditiq́ꝫ fiant, ac quisqꝫ quid ſui ſit officij ſciat, cum in aciem progrediundum ſit. Ad hujus collegij forum pertinent omnes caſus quibus contra conſtitutiones belli­cas vel Caſtrenſes, quas Krijgzarticklar vocamus, peccatur.

Quandoquidem autem regni Sveciæ ita fert conditio, ut non terreſtri ſolùm, verùm etiam maritima ſive navali defenſione egeat, conſiderarunt utrumqꝫ bellum ab uno Duce commodè geri non poſſe; noſtro præſertim ſeculo, poſtquam tormenta bellica, & ob eorum commodiorem in bello navali uſum, naves majores inventæ ſunt. Quare in­ter Regni Senatores tertium dignitatis locum decreverunt Architalaſſo, quem ad exterorum imitationem Rijkz Ad­miral vocamus. Cujus officium eſt, ut Claſsis regiæ Dux ſit, habeatqꝫ curam totius prælij navalis, ut naves idoneæ fide­liter ædificentur, diligenter parentur, neceſſarijsque bel­licis machinis iuſtruantur, peritique navium Capitanei, naucleri, gubernatores, atq́ꝫ omnes rei nauticæ idonei præ­fecti, opifices & miniſtri eligantur, ſuſtententur & conſer­ventur, portuumqꝫ munimenta oportunis locis ædificentur, ſcopuliqꝫ pernicioſi notentur. Is collegas habet Vicead­miralium, particulariumqꝫ Claſsium Admiralios & Capita­neos; pertinentqꝫ ad ejus forum omnes cauſæ quibus ad­verſus Conſtitutiones Claſsicas ſive nauticas delinquitur.

Quia verò ad bonam Reipublicæ conſtitutionem non ſufficit ſolùm juſtitiam inter privatos adminiſtrare, pa­triamque ab exterorum incurſibus defendere; verum etiam ſummopere neceſſarium & utile ſit, ut diligens quoque habeatur ratio, quomodo Reipublicæ corpus, quod ex pluribus diverſisqꝫ membris conſtat, æquabiliter counitum, æternâ harmoniâ feliciter cohæreat, ac tam ab interna quam externa contagione incorruptum ſuſtente­tur & conſervetur. Putarunt igitur ſummè neceſſarium, ut inter Regni Senatores unus deligeretur, qui præ cœ­teris, politicis diſciplinis benè imbutus, vario, graviſsima­rum rerum uſu & experientia edoctus, ejus rei ſingularem in ſe curam reciperet, qui, ſi, ut par eſt, cæteros experientia, judicio & meritis anteceſſerit, quamvis non ordine, æſti­matione tamen & dignitate ſemper apud Reges, inter Regni Senatores ſupremo loco habitus fuerat. Ille enim cùm Rege cœterorum conſilia & deliberationes ſeorſim perpendet, ac conſultationum delectum, diligenti adhibita rerum tru­tina, cum Rege inſtituit. Eum, ab illo tempore quo Runæ vel Gothicæ literæ, unà cum ejus officij & dignitatis appel­latione interciderunt, ad Latinorum imitationem, quorum literæ in priorum locum ſubſtitutæ ſunt, Cancellarium vo­camus, à cancellando, vel à cancellis quibus Cancellariæ olim circumcinctæ erant. Ejus, ut ſuperius commemora­tum, inprimis munus eſt, curam habere, non ſolum ut Rei­pubicæ membra, Status videlicet, è quibus totum ejus sy­ſtema conſiſtit, æquabili libramine concinnata & counita, harmonicè, ad perennem durationem, coagmententur, ſu­ſtententur & conſerventur: verùm etiam prævidere & pro­ſpicere quænam noſtræ Reipublicæ conditio & conſtitutio ſit ad vicinas, quasqꝫ ab illis vel commoditates vel detri­menta capere poſsit, oportunisqꝫ vel medijs ſeſe offerentes commoditates acceptare, vel neceſſarijs remedijs imminen­tia detrimenta tempeſtive prævenire & avertere. Proinde ad illum pertinent omnes conſultationes & deliberationes cum Regni Senatoribus, Conſiliarijs Cancelliariæ, vel Stati­bus Regni, omnia comitia, conventus & tractatus cum Re­gni Statibus, omnia privilegia, omnesqꝫ à Rege conceſſæ ju­diciorum Reviſiones, & earum definitivæ ſententiæ, omnes conſtitutiones, Statuta & ordinantiæ, Gubernatorum pro­vincialium, Caſtellanorum & officialium plenipotentiæ, inſtructiones, informationes, juramenta & aſſecurationes. Inſuper omnes controverſiæ & tractationes cum vicinis Regibus, Principibus, Rebusqꝫ publicis; Bella, Induciæ & pacificationes, Legatorum & Commiſſariorum inſtructio­nes & relationes, extraneorumqꝫ Legatorum Commiſſa­riorumqꝫ propoſitiones. Hujus collegæ ſunt, Vicecancella­rius & conſiliarij Cancellariæ: ſuffraganei, Archivi cuſtos, Secretarij regij & Cancellariæ ac Archivi ſcribæ.

Poſtremò, ne omnia ſupradicta corruerent, neceſſarium erat ut nervi rerum gerendarum, pecuniæ acquirendæ & re­dituum conſtituendorum, rationem non negligerent. Quin­tum ergo, inter primarios regni Senatores, honoris gradum decreverunt Theſaurario; cui incumbit ut reditus juſto tem­pore importentur, benè ſerventur & ex æquo diſtribuan­tur, rationesqꝫ tam acceptorum quam expenſorum juſtè reddantur. Is collegas habet conſiliarios Cameræ vel Archicamerarios, Præfectos provinciarum, Quæſtorem & Camerarios. Ad hujus forum pertinent omnes cauſæ fiſci, delictaqꝫ quæ in rationibus acceptorum & expenſorum committuntur. Præter hos quinqꝫ ſummos Senatores con­ſtituti ſunt & alij Regni Senatores & Conſiliarij, qui ut eo majore cura & diligentia patriæ neceſsitatem perpendant, ſemper à præcipuis antiquiſsimisqꝫ nobilitatis Svecanæ fa­milijs eliguntur.

Nobilitas, in Comites, Barones, Equites auratos, com­munemqꝫ nobilitatem dividitur: Comites olim Jerl dice­bantur, ſingulariq́ꝫ ritu ob ſingularia merita, à Regnibus, quemadmodum & Duces, quos Hertogh vocabant, creaban­tur. Sed neq́ꝫ titulus neq́ꝫ Ducatus vel Comitatus ad hære­des tranſibat. Et quoniam experientia olim docuit eos ſe Regibus ſæpiùs oppoſuiſſe, aliquot ſeculis omiſsi ſunt ea­rum dignitatum tituli; donec Ericus XIIII. ejusq́ꝫ ſucceſ­ſores, ad exemplum aliorum Regum, eoſdem titulos rurſum introduxerunt, Comitesq́ꝫ ac Barones hæreditarios creare cæperunt. Equites aurati etiam virtutis ergo, à Regibus creantur, ſed titulus ad poſteros non tranſit, niſi illi, paren­tum veſtigijs inſiſtentes, tales meruerint honores. Com­munis nobilitatis nomine veniunt cæteri nobiles inferio­res, qui nullo peculiari honoris gradu donati ſunt, olim aff Wapn dicti, aut quod in bello expeditis armis eſſent con­ſpicui, aut ſcuta inſignibus gentilitijs ornata haberent: Ejuſ­dem planè ſunt conditionis cum ijs quos Germani commu­niter die vom Adel oder Edelmän, Galli Gentilshuommes, & Angli Eſquier vel Squire aut Gentlemen appellant. Hi omnes maximis dotati ſunt privilegijs, bonaq́ꝫ habent hære­ditaria allodialia, exceptis Comitatibus & Baronijs, ijsq́ꝫ prædijs quæ nuper à Regibus acceperunt, quæ ſunt feudalia. Ex ſupra dictis Nobilitatis ordinibus eliguntur Senatores Regni, Archicamerarij, judices terreſtres, gubernatores provinciarum, caſtellani, & id genus ſupremorum officio­rum adminiſtratores, quibus maximi deputati ſunt reditus.

In Svecia tam filiæ nobilium quàm filij in bonis Allodia­libus ſuccedunt, filio tamen pars cedit dupla, cum filiæ ter­tia tantùm. Quæ hæreditatis diſtribuendæ ratio à Birgero Jerl Regni gubernatore, ante annos plus minus 370. in­troducta perhibetur.

In ſtatu Eccleſiaſtico ſunt, Archiepiſcopus Ubſalienſis & Epiſcopi, Lincopenſis, Scarenſis, Strengnenſis, Aroſien­ſis, Vexionenſis, Aboënſis & Wiburgenſis: Quibus adnu­merantur etiam Superattendentes, Calmarienſis, Revalien­ſis Mariæſtadienſis & Gotheburgenſis. Epiſcopis rurſum & Superattendentibus attributi ſunt canonici & capitula­res; his ſubſunt Præpoſiti, Paſtores & Sacellani, qui rem di­vinam in ſingulis curant templis. Epiſcopi olim multas poſsidebant arces, plurimaq́ꝫ prædia, è quorum reditibus Principum more vivebant, undè inſolentiores facti, rem ſæpè faceſſebant Regibus, eoſq́ꝫ aliquandò regno expule­runt. Quarè Guſtavus primus, nè idem ſibi ſuisq́ꝫ poſteris accideret, allectis ſibi, contra Epiſcopos rebellionem pa­rantes, regni proceribus, eorum conſenſu arces & prædia Eccleſiaſtica coronæ ſive fisco Regis adſcripſit; aliquibus ſaltem prædijs relictis, ex quibus, & parte decimarum ſibi aſsigna­ta, Epiſcopi cæteræq́ꝫ Eccleſiaſticæ perſonæ, honeſtam habent ſuſtentationem. Erant olim prædicti Epiſcopi in Regni Senatorum numero, uſusq́ꝫ eſt Archiepiſcopus Ubſalienſis, ali­quandò etiam Epiſcopus Lincopenſis, Primatis Regni Sveciæ titulo: Ambiebatur ideoq́ꝫ tunc illa dignitas à ſummæ nobilitatis virorum filijs, ſed poſtquàm Sveci reformatam am­plexi ſunt Evangelicam religionem, ſacra ſaltem curant: quamobrem hodiè ad illa munera admittuntur etiam Eccleſiæ miniſtrorum mercatorum ruricolarumq́ꝫ filij. Habent tamen adhuc in omnibus comitijs una cum reliquis Regni ſtatibus, ſua ſuffragia & vota.

Status militaris conſtat è copijs tam equeſtribus quam pedeſtribus, non tamen è milite peregrino & mercenario, ſed domeſtico. Pedites enim è ſelecta juventute, ad militiam apta, decimati conſcribuntur: qui poſtquam conſcripti ſunt prædia immunia poſsident, inſuper etiam ſtipendium à Rege accipiunt: quos tyrones Rex per officiales ei rei deſtinatos, aliquot annos domi, omni armorum genere laboribusq́ꝫ caſtrenſibus exerceri curat, in expeditio­nibus interim pugnantibus veteranis. Quo ſit, ut, quamvis ſatis magnas contra hoſtem, extra regni fines eduxerit copias: patria tamen, in omnem eventum juſta defenſione non deſtitua­tur, mercenarioq́ꝫ milite rariſsimè, ac non niſi certis de cauſis, utatur. Non igitur miran­dum quod ſæpius, etiam noſtrâ memoriâ, cum omnibus vicinis, Moſcho videlicet, Polono & Dano, ſimul bella geſſerit. Defatigatis autem copijs, vel expeditionis perennitate atte­nuatis, ſtatim ſubſtitui poſſunt novæ, quæ armis & caſtrenſibus laboribus aſſvetæ, militiæ difficultatem ferre poſſunt: Regni videlicet firmiſsimum præſidium. Equeſtres copiæ ſunt duplices, nobilium ſcilicet & plebejorum. Nobiles enim pro quantitate prædiorum & re­dituum, equites in defenſionem patriæ alunt; ac prætereà ex qualibet provincia plebei, qui prædia habent inſigniora, ut ea ab omni cenſu ſervitioqꝫ immunia teneant, ſub vexillo pro­vinciali equo ſtipem merentur.

Mercatores, urbium oppidorumq́ꝫ inhabitatores, omnis generis indigenas merces ab incolis coëmunt; atqꝫ aut ipſi in exteras nationes exportant, aut extraneis illue naviganti­bus vendunt, undè lucra hauriunt maxima. Habent autem Civitates illæ antiquas leges mu­nicipales, à vetuſtiſsimæ civitatis Bircæ Jure derivatas: quæ civitas ante ſexcentos annos ſe­des erat regia, totiusq́ꝫ Regni emporium celeberrimum. Habent etiam ſingulæ civitates ſin­gularia privilegia, conſtitutionesq́ꝫ optimas; quibus antiquitùs ordinatum determinatumq́ꝫ erat, qua ratione Civitates maritimæ cum extraneis, mediterraneæ verò cum incolis ac mari­timis civitatibus, mercimonia exercerent, ut ad ſingulas lucrum emolumentumq́ꝫ redunda­ret; cautumq́ue erat nè unius Civitatis commodum incrementumqꝫ alterius damnum rui­namq́ꝫ adferret. Quæ privilegia, propter maximos, quibus Svecia jam diu conquaſſata eſt, belli turbines, à civitatum præfectis, quibus legum adminiſtratio demandata erat, aliquan­tulum ſunt neglecta (inter arma enim ſilent leges) undè in commercijs paulatim multæ irre­pſerunt anomaliæ. Ideoq́ꝫ modernus Rex inter alia, quibus ſuum erga patriam amorem, indefeſſumq́ue reſtaurandi corroborandiq́ꝫ declaravit ſtudium, etiam antiquas illas con­ſtitutiones, quaſi intermortuas, reſtauravit auxitq́ue: quæ ſi inpoſterum obſerven­tur; inq́ꝫ debito vigore manſerint, dubium non erit, quin ſingulis civitatibus priſtinus re­ſtituatur nitor.

Ruſticorum ſtatus infimus ac quaſi fundamentum & baſis reliquorum eſt, qui reliquis victum & amictum ſuppediat. Horum duo ſunt genera: primum vocant Skatbönder, qui agros habent hæreditarios, ex quibus quotannis certam dant penſionem; quam reges adau­gere non conſveverunt: quibus etiam ea prærogativa antiquitus conceſſa eſt, ut ſi rei mili­tari ſint idonei, poſsintq́ꝫ ſibi equum armaturamq́ꝫ idoneam comparare, quamdiu ij, eorum­ve filij equo ſtipem merent, prædia ab omni penſione ſervituteq́ꝫ immunia habeant. Quæ res facit, ut plurimi, quaſi ab incunabilis animum ad rem militarem applicent; undè Regis exercitus Equeſtris non parum corroboratur. His adnumerantur & ij, qui Bergzmän dicun­tur, qui montana inhabitantes effodiendis conflandisq́ꝫ metallis dant operam; undè maxi­mum hauriunt lucrum; ideoq́ꝫ plerumq́ꝫ ſunt divites. Reliqui ruſtici, regia, aut nobilium, vel Eccleſiaſtica, colunt prædia: qui, etiamſi Dominis fundi, præter annuos reditus & ſervitia præstant; multas tamen ex piſcationibus, aucupijs, & lignatione, aliquandò etiam venatio­nibus, habent commoditates, quæ aliorum regnorum colonis ſunt denegatæ. Quandoqui­dem regio lacubus fluminibusq́ꝫ piſcoſis, alicubi etiam ſylvis abundat, quorum commodi­tates dominis fundi, propter earundem frequentiam, longinquitatemq́ꝫ ab eorum reſiden­tijs, uſui eſſe non poſſunt. Quarè nullibi in alijs regnis, piſces, aves, leporesq́ꝫ, & id genus alia, minoris væneunt, quàm in Svecia. Poſtremo, ad concluſionem de Statibus Regni, præ­terire non poſſum; Ruricolas, unà cum cæteris regni ordinibus, etiamnum in omnibus comi­tijs peculiarem habere ſeſsionem, ſuaq́ꝫ vota & ſuffragia. Quò fit, ut nullus ſtatus ſit con­temptus; neminiqꝫ bono & honeſtatis amanti patriæ civi, per ſuas virtutes, ad eximios ho­nores & dignitatis gradus perveniendi, via præcluſa ſit.

Fuerunt olim in Regno Sveciæ, unicuiq́ꝫ provinciæ ſua jura legesq́ꝫ propriæ; quarum varios fuiſſe perhibent auctores, quorum nomina majori ex parte, ob vetuſtatem ignoran­tur. Uplandicæ tamen Vigero Spa, Veſtrogothicæ verò Lumbero cuidam adſcribuntur. Suntq́ꝫ Veſtrogothicæ illæ, ejus vetuſtatis, ut proculdubio latæ videantur eo tempore quo Gothi hinc exiverunt, vel paulo poſt. Mentionem enim faciunt Gothorum in Græcia & Thracia habitantium, videlicet, nè quis eorum ſit particeps alicujus hæreditatis in Svecia vel Gothia; niſi illuc redire ibiq́ꝫ degere voluerit. Conſtat autem Gothos ante Alexandri Magni tempora ibi habitâſſe, quos ille vitandos pronunciavit. Iidem etiam, ante natum Chriſtum, ſæpius terrori erant Romanis, quò minùs imperij ſui fines trans Danubium propa­gare auderent. Conveniunt autem leges illæ, majori ex parte, cum Iſidori legibus Viſigotho­rum; quamvis multò ſint breviores. Quarè veritati non abſonum videtur, eaſdem Iſidori Viſigothorum leges à noſtratium Veſtrogothorum conſtitutionibus primùm derivatas, ac poſteà, ut ipſi teſtantur tituli, à Viſigothorum in Hiſpania Regibus augmentatas eſſe. Ex ſupradictis autem provincialibus legibus, alijsq́ꝫ regni conſtitutionibus, Epiſcopi & Sena­tores Regni, ante annos plus minus 270, generale jus totius Regni compilarunt, legi naturæ valdè congruum, nec à jure civili multum diſcrepans, niſi quod hujus vigore lites multò ci­tiùs ad finem perducantur.

Habuerunt Veteres Sveci Gothiq́ꝫ proprias literas, quas illi Runas, exteri verò literas Gothicas communiter appellarunt. Quas neſcio quamobrem primi Chriſtianæ religionis apud eos propagatores abolere voluerint, inq́ꝫ illorum locum Latinas ſubſtituerint. Suſpi­cantur quidam ijs literis olim plurima de illorum antiqua religione extitiſſe ſcripta; eamq́ꝫ penitus extirpari non potuiſſe, niſi tam ſcriptura quam omnes libri ijſdem literis ſcripti pe­nitus abolerentur. Sed credibile eſt ea ratione plurima ſublata eſſe Monimenta, quæ aliâs poſteritati maximæ fuiſſent utilitati. Quæ res occaſionem præbuit, ut plurimæ eorum anti­quitates, ſcitu dignæ, jam æternâ ſepultæ jaceant oblivione. Sunt enim noſtrates ſoli, ex­ceptis Græcis, qui inter omnes Europæ populos, de proprijs & à nullis alijs acceptis, gloria­ri poſſunt literis. Quare, ſi per tot ſeculorum anfractus, ijſdem literis, ſtructæ cumulatæq́ꝫ huc usq́ꝫ extitiſſent antiquitates, potuiſſent proculdubio noſtri, quibusvis ſcientiarum The­ſauris, com Græcis Latinisq́ꝫ certare. Cùm enim literæ ſint artium ſcientiarumq́ꝫ nutrices, propagatrices & conſervatrices, veriſimile eſt noſtrates, præ reliquis ſeptentrionalium re­gionum incolis, ut literarum ità & artium ſcientiarumq́ꝫ cultores extitiſſe. Quamobrem olim tam Græcis, quam Latinis Philoſophis admirationi fuerant Gothi; quòd præ cæteris omni­bus gentibus, animorum immortalitatem firmiſsimè crediderint. Ac quamvis eorum de animæ immortalitate ſcripta jam perierint, ſi etiam neq́ꝫ extarent extraneorum de ea re teſti­monium, poſſet tamen diligens antiquitatum ſcrutator, ex in numeris illis, quæ etiam hodiè apud nos extant, monumentis, literis Runicis, immanibus ſaxis rupibusq́ꝫ inſculptis, ejus certam infallibilemq́ꝫ conjecturam capere. In illis nanq́ꝫ ut plurimum, ad finem adduntur hæc verba: hoc eſt: Deus adjuvet animam ejus. Prætereà quòd & artium fuerint cultores, non obſcuro id eſt argumento, quod ruſtici etiamnum in Scipionibus ſuis Calendaria Runis vel Gothicis literis inarata geſtent; ex quibus anni tem­pora, novilunia & plenilunia, annos biſextiles, aureum numerum, literas dominicales, aliaq́ꝫ ad eam rem ſpectantia, exactiſsimè ſupputare ſciunt.

Ad incolarum ingenia moresq́ꝫ quod attinet, velim ut de ijs extranei potius judicent. Verùm tamen eſt, eos, non hodiè ſaltem, verùm antiquis etiam temporibus, ob hoſpitalita­tem præ cæteris commendatos fuiſſe; quod teſtatur A. Bremenſis dicens: Quamvis omnes Hyperborei hoſpitalitate ſunt inſignes, tamen præcipui ſunt noſtri Sveones, quibus eſt omni probro gravius, hoſpitium denegare tranſeuntibus. Sunt etiam præ cæteris humani­tatis, candoris, animiq́ꝫ ſynceritatus laude conſpicui. Ideoq́ꝫ multis extraneis admirationi fuit, quod etiamſi ibi frequentes ſint ſylvæ, rariſsimi tamen inveniantur latrones. Neq́ꝫ à veritate aberrat G. Mercator de illis ſcribens: Incolæ, ſi cum Germanis conferantur, civili­tatis fortaſſe minus, induſtriæ certè ingenijq́ꝫ plus habent; utpotè quovis eorum ruſtico omnia opificia artesq́ꝫ mechanicas callente. Sed de his pro loci anguſtia ſatis; ipſam regio­nem nunc perluſtrabimus.

Sveonia (ut verbis utar A. Bremenſis) regio eſt fertiliſsima, ager frugibus & melle opi­mus, extra quod pecorum fætu omnibus antefertur, hæc ille: In quo quidem ei contradicere non auſim, cum ruſtici Hollandici, qui huc tranſmigrarunt, affirment ſe hic tantum butyri & caſei è ſexagenis lactis amphoris conficere poſſe, quantum in Hollandia è centenis. Lacus varijs piſcibus abundantes habet innumeros; inter quos tamen ſunt præcipui Meler, Vener, & Veter: quibus adnumerantur Hielmer Nericiæ, Silian Dalacarliæ, Aava, Lulatresk, Torne­tresk & Eneratresk Lapponiæ, & Ulatresk Cajaniæ, nec non Pejende Tavaſtiæ, quibus meritò adnumerari debet lacus Ladoga, inſignis magnitudinis, qui nuper fædere Muſcovitico ma­xima ſui parte in jus Regum Sueciæ ceſsit. Flumina inſigniora ſunt, quę ex ijsdem lacubus de­rivantur, ut videre eſt in ipſa tabula. Regio non omnibus quidem in locis plana eſt, ſed præ­ſertim in Septentrionalibus Occidentalioribusq́ꝫ partibus montoſa & ſylvoſa; qui equidem montes, non omnes, colonis ſunt impedimēto detrimentoq́ꝫ. Nam eorū multi, plurimis va­riorū metallorū generib. ſunt ditiſsimi; quæ certè metalla, ut conflentur, maximâ lignorum egent copiâ. Undè videre eſt mirandam ſtupēdamq́ꝫ naturæ opificis benignitatem, qui, ne ta­les metallorum venæ hominibus inutiles eſſent, ſemper in noſtra patria ijs aſſociavit ſylvas, perennesq́ꝫ quibus elaborati poſſent, aquarum decurſus. Neq́ꝫ carent ijdem montes ſylvæq́ꝫ, etiam alijs commoditatibus: accolis namq́ꝫ venationes, aucupiaq́ꝫ præſtant opima. Loca maritima littusq́ꝫ, non Sveciæ ſolum, verum & Finlandiæ, naturæ Conditor, undequaq́ꝫ In­ſulis innumerisq́ꝫ ſcopulis, præruptisq́ꝫ rupibus circumcinxit ac quasi obvallavit, ut impoſ­ſibile ſit extraneis ſine perito ductore, ab indigenis edocto, ad illas oras appellere. Suntq́ꝫ illi ſcopuli ſaxis asperi, aut cautibus invij, & vix virenti ceſpite veſtiti. Inſulæ etiam, in mari præſertim, quamvis ſuis locis agros, prata, paſcuaq́ꝫ habeant gratiſsima: tamen majori ex parte rupibus denſiſsimisq́ꝫ ſylvis ſunt conſitæ. Unde exteris primum illuc adventātibus mi­rum videtur, ſolum tam aſperum & incultum, incolis alimoniam ſuppeditare poſſe; ad inte­riora autē venientibus, panditur regio pulchra cunctis vitæ neceſſarijs opulenta ſatis; Undè illis prius concepta admiratio evaneſcit. Regio tota, ſicut & Britannia, Norvegia, Dania, Polonia & Muſcovia, omnesq́ꝫ LI. vel LII. gradu latitudinis Septentrionaliores provinciæ, vino caret; ejus tamen maxima copia, & quidem omnis generis à mercatoribus iſtuc adve­hitur, interim tamen vini defectum, Cereviſia, vel Zythum, è macerato frumento decoctū, re­ſarcit. Inſulani & maritimi, ut plurimum, piſcaturâ; mediterranei agriculturâ, pecoribusq́ꝫ victitant: unde ſit, ut hi reliquis frumenta, aliaq́ꝫ quæ regio copioſè profert; illi verò hiſce piſces ſubminiſtrent.

Regnum Sveciæ dividitur in Sveciam, Gothiam, Finlandiam, Ingriam atqꝫ Eſthoniam. Svecia rurſum in Sveoniam propriè ſic dictam, & Nordlandias diſtinguitur. Sveoniæ pro­vinciæ ſunt, Uplandia, Veſtmannia, Dalecarlia, Nericia, & Sudermannia. Uplandia, ſede re­gum plurimisq́ꝫ oportunitatibus clara, quæ reliquas antiquitus antecelluit, ab occaſu divi­ditur à Veſtmannia Saga flumine, à Septētrione eam atqꝫ Geſtriciam Dalacarlus interlabi­tur fluvius, Ab Ortu verò & Meridie mari Svecico, & Melero lacu alluitur. So­lum habet fertile, frumenti optimi ferax, quod vicinis montanis, in metallis fodien­dis occupatis, alijsq́ꝫ in maxima copia ſubminiſtrat. Lacus etiam habet plures, inter quos Melerus, plurimis pulcherrimisq́ꝫ refertus inſulis, piſcatione quòqꝫ dives, præcellit. Nec de­ſunt mineræ, ferri præſertim & plumbi; alicubi etiam argenti, tametſi non adeò divites. Dividitur autem Uplandia in tres Folklandias, hoc eſt, trium populorum provincias, Tihun­driam, Athundriam, & Fiedrundriam. Tihundria, Upſaliâ Septentrionalior, à decem præfe­cturis, in quas diſtributa eſt, nomen habet. Athundria, inter Stocholmiam, Upsaliam mareq́ꝫ interjacens, ab octo; Fiedrundria, in qua ſita eſt Enecopia, à quatuor, in quas diſtincta eſt, præfecturas, nomen acceperunt. Ubi hoc etiam obiter addam: Quibusdā notatu dignū vi­deri; præfecturas Uplandicas cognominationem habere ab Hundrat, hoc eſt, Centuria, ut Erlinghundrat, Seminghundrat, Longhundrat, Lyhundrat &c. Unde autumant primorum, qui huc advenerunt, Colonorum familias per Centurias diſtributas fuiſſe; indeq́ꝫ cognomina præfecturarum in hodiernum uſqꝫ diem manſiſse. Unde conjecturam capiunt, bis millenas ducentenasq́ꝫ in primorum huc adventantium exercitu fuiſſe familias. In reliquis autem Pro­vincijs præfecturæ nominantur Härodh, ab Här, quod exercitum, & Odh, quod poſſeſsionem ſignificat. Unde opinantur, poſtquam in Uplandia præter regionis capacitatem excreviſſet populi multitudo, conſcriptos fuiſſe exercitus, qui novàs ſibi quærerent ſedes, locumq́ꝫ ubi conſederūt cognominatū fuiſſe ejus exercitus poſſeſsionē, ut Dagahäredh, Lyſingzhäredh &c.

Uplandicarum civitatum, totiusq́ꝫ regni præcipua eſt Stocholmia, ſedes regia regniq́ꝫ Metropolis & emporium celeberrimum, in inſula quadam in faucibus Meleri, loco quidem ſatis oportuno, ſpectatoribus tamen, ob vicinas rupes, non admodum grato, ſita; quæ cum ob inſulæ anguſtiam tanti emporij cives capere non poſsit, ſubjecta habet ſuburbia ampliſsi­ma: auſtrale in littore peninſulæ Tören; & boreale in Attundia ſitum: Plurima huic civitati præſtant navigationum commoditates emolumenta. Per Melerum enim lacum, ferrum, cu­prumq́ꝫ, quod mediterranearum civitatum incolæ à montanis coëmunt; tum & triticum, ſi­ligo, hordeum, avena, legumina, butyrum, caſei, carnes, ſebum, coria, pellesq́ꝫ variæ, lignaq́ꝫ, & alia hominum ſuſtentationi, mercimonijsq́ꝫ apta, facilimè exportantur: Extraneæq́ꝫ mer­ces importantur. Mari autem vinum, ſal, oleum, panniſericei, lanei, lineiq́ꝫ, ſaccarum, aro­mata, aliæq́ꝫ merces complures, quibus regio partim deſtituitur, partim ea ad ſufficientiam non profert, abundanter ex omnibus Europę partibus advehuntur; ut ſileam, quæ etiam à borealiorib. provincijs magna copia aſportantur. Stocholmiæ ſuccedit Ubſalia, quondam totius Septentrionis regia (unde Upſala Konung, regius erat tùm titulus) & Metropolis an­tiquiſsima, ſedes nempè regia, ſacerdotalis & judicij ſupremi. Nunc verò eſt ſedes Archie­piſcopalis, templo cathedrali celeberrimo, propinquaq́ꝫ arce pulcherrima, in pręrupto colle decorata. Sita eſt quaſi in medio umbilico Uplandiæ, ad ripas Salæ amnis, in lacum Ekolen illabentis, loco plano amænoq́ꝫ. Anno 1235. regnāte Erico Balbo, Archiepiſcopo Jerlero, Collegium quatuor Profeſsorum Upſaliæ inſtitutum erat, ex quo poſteà, auctis omnium fa­cultatum Profeſſoribus, Academia conſtituta eſt, ſingulari privilegio, eodem videlicet quo Academia Bononienſis, à Sixto IV. Pontifice, anno 1476. donata. Quæ ſæpius ob tempo­rum injuriam diſsipata, tandem anno 1595. à Carolo nono, ſatis liberaliter, cùm privi­legijs, tum etiam reditibus decorata priſtinæq́ꝫ conditioni reſtituta eſt. Modernus autem Rex Gustavus Adolphus, ſingulari, quo erga literas literatosq́ꝫ flagrat amore, ejus­dem Academiæ privilegia, Profeſſorum Stipendiatorumq́ꝫ numerum ita auxit, ut cuivis Aca­demiæ Europeæ par ſit; atq́ꝫ, ne incertis reditibus ſuffulta rurſum contabeſceret; ſingulari liberalitate anno 1624. tantæ rei annuos ſufficientesq́ꝫ deſtinavit ſumptus, è proprijs bonis paternis allodialibus, quæ Regio diplomate in Academiæ perpetuam poſſeſsionem aſsigna­vit, eodemq́ꝫ privilegio, quo nobiles in hoc regno ſua poſsident bona allodialia, dotavit. Habet præterea Uplandia Enecopiam, Sigtuniam, Oregrundiamq́ꝫ oppida, mercimonijs qui­dem valentia, prioribus tamen non comparanda,

Veſtmannia Uplandiam fertilitate comitatur, ſed mineris vincit. Habet enim Salbergh argenti fodinam præſtantiſsimam; innumerisq́ꝫ locis calybis, ferriq́ꝫ inexhauſtas venas; nec deſunt etiàm cupri, plumbi, ſulphurisq́ꝫ mineræ. Civitatū in ea præstantior eſt Aroſia, vul­go Weſterås, ſede Epiſcopali, temploq́ꝫ cathedrali, nec non & arce conſpicua; ubi magnam eſt videre cupri ferriq́ꝫ, à montanis partib. allati, copiam. Huic ſuccedunt Arbogia & Kö­ping ijsdem mercimonijs, præſertim verò ferri, abundantes.

Dalecarlia Veſtmanniam mineris ſequitur, ſed cupro eam reliquasq́ꝫ anteit; ibi ſtupen­da videas, quæ lucri cupiditas, imis in rupium viſceribus, immenſis, ac plus quàm Giganteis laboribus, excavavit, pendentibus ac ruinam minitantibus ſcopulis, horrida, & non aſive­tis, viſu terribilia antra; quæ tamen aſſueti, ut opes irritamenta malorum effodiant, imper­territi adeunt. Reddit ea fodina, unâ cum cupro, & ſulphuris, aluminis vitrioliq́ꝫ plurimum. Aqua etiàm quæ indè exhauritur, ferrum in cuprum præſtantiſsimum tranſmutat, deſiderata ſaltem ponderis, ſi minutum fuerit ferrum, parte quartâ: ſin verò dēſius, tertiâ. Regionem ei operi aptiſsimam Natura effinxit; tota enim ſylvis amniumq́ꝫ ſcaturiginibus frequens eſt. Fert etiam & frumenta, ſed non ad ſufficientiam; nam metalla effodientes, ob aſsiduos la­bores & vigilias, alijs multò ſunt voraciores. Efflagitant etiam metallorum effoſsiones ope­rarios plurimos; ideoq́ꝫ Deus populoſam fecit regionem, hominesq́ꝫ laborum, quàm ullos alios, tolerantiores.

Nericia etiam argenti, ferri, ſulphurisq́ꝫ venas habet; ſed argenti fodinæ, quià alibi fer­tiliorum eſt copia, incultæ jacent; Sulphuris venæ valdè ſunt lucrosæ. Præter Sulphur enim proferunt & aluminis vitrioliq́ꝫ maximam copiam. Incolas omnes Natura ipſa fabros ferra­rios exquiſitiſsimos fecit, omnis generis utenſilia ferrea, reliquis provincijs copiosè ſubmi­niſtrantes. Civitatem unicam habet Örebrogiam.

Sudermannia neqꝫ mineris caret: frumenti quoqꝫ optimi, præſertim locis Melero lacui conterminis, ferax. Civitas præcipua eſt Nycopia emporium, pulchrâ arce, in qua ſedem fi­xit Dux Sudromanniæ, decorata. Strēgneſia, Epiſcopalis, templum habet cathedrale, Ca­roli IX. ſepultura clarum. Sunt & Telga, Torſiliaq́ꝫ & Troſa oppida, mercimonijs non contemnendis gaudentia.

Nordlandicæ provinciæ ſunt, Geſtricia & Helſingicæ regiones. Geſtriciam ab Hel­ſingia Oedemord ſylva dirimit. Regio ferri mineras habet; frumenta etiam ad Colonorum ſuſtentationem miniſtrat. Civitatem unciam habet Gevaliam, oportuno loco, ad ſinum ma­ris ſitam, per quem omnis generis merces facilimè exportantur & importantur. Neqꝫ à Cu­primonte longiori, quàm ſeſquidiei itinere diſtat. Helſingia olim nomen generale erat, reli­quas Septentrionaliores provincias complectens. Extant enim adhuc litera Canuti Jonſon Archidapiferi, anno Chriſti 1328. in Parlamento Telgis habito, datæ, quæ teſtantur termi­nos Helſingiæ ab aquilone antiquitùs fuiſſe in flumine Ula, & lacu Ulatreſk, quæ jam in bo­realibus Cajaniæ partibus ſita ſunt. Helſingiam olim regni titulum, propriosq́ꝫ habuiſſe re­ges, Scanzianæ commemorant hiſtoriæ; donec Ingellus Upſalienſis Rex, Olavi Treteliæ Vermelandorum regis parens, in Coronatione ſua, incendio conſumpto ultimo Helſingio­rum Rege, unà cum alijs quinqꝫ regibus, eorum regna Upſaliæ regibus ſubjecit. Helſingiæ Regibus olim paruiſse Jamptiam refert Saxo lib. 5. Antiqua quæ apud Helſingios extant monumenta, teſtantur eos olim proprias habuiſſe literas, à reliquis Runis planè diverſas; quarum nè una quidem duplici conſtabat ductu. Suntq́ꝫ ejuſmodi, For­titudinis suæ Helſingij æterna poſuerunt trophæa, cum liberatâ ab exterorum ſtrage patriâ, ijsq́ꝫ ultra fretum Öreſund propulſatis, ad ejuſdem freti ripam, à ſe denominatum, condide­runt Helſingburgum. Eoſdem etiam adverſus Finnones, Cajanos, Careliosq́ꝫ atrociſsima geſsiſſe bella, eosqꝫ ſedibus expuliſſe, cum veteres teſtantur hiſtoriæ, tum etiam ipſæ, quas priſcis temporibus in illas oras tranſportarunt, coloniæ; quarum etiam in hodiernum uſq́ꝫ diem durant reliquiæ. Quis enim ignorat Cajaniæ, Finlandiæq́ꝫ ſeptentrionalis maritimos colonos plerosq́ꝫ Helſingicè loqui? quem etiam fugit Nylandios ex Helſingia oriundos, Careliorum fines accolentes, pulſis Finnonibus & Carelijs, illorum ſedes occupaſſe, hodieq́ꝫ Helſingico idiomate uti, ſuoq́ꝫ de nomine Helſingeby & Helſinga parœciam reliquiſſe; un­dè poſteà nomen manavit oppidi Helſingfors. Quod & illorum fama priſcis temporibus, antequam Chriſtianam amplectebantur religionem, apud exteras inclaruerat nationes, te­ſtantur Gregorij Papæ & Ludovici pij Anno Chr. 835. datæ literæ. Incolæ reliquis Svecis hoſpitaliores ſunt, cunctarumq́ꝫ diſciplinarum artiumq́ꝫ capaciſsimi, literarumq́ꝫ præ reli­quis adeò amantes, ut quamvis Scholæ publicæ apud illos ſint rariſsimæ, tamen qui literas didicerunt, reliquos tanto ſtudio privatim inſtituunt, ut vel commune vulgus curvusqꝫ ara­tor maxima ex parte literas norit: Naturâ tamen magis ſunt ſimplices, quàm aſtuti; Præ cæteris etiam domorum munditiem amant. Sed hæc de Nordlandicis Provincijs in genere dixiſſe ſufficat; nunc in ſpecie ſingulas antiquę illius Helſingiæ partes ſigillatim luſtrabimus. Ejus coloni partim ſunt nativi Helſingij, partim Lappones. Illorum provinciæ ſunt, Helſin­gia nunc propriè ſic dicta, Medelpadia, Angermannia & Bothnia: horum verò Lapponia.

Regio illa quàm nunc propriè Helſingiam vocant, olim, ut ex Helſingicis legibus patet, Sundhede nominabatur; quod nomen etiam hodiè in ejuſdem provinciæ ſigillo remanet: habet enim inſcriptionem talem: Sigillum communitatis in Sundhede. Diſtribuitur autem in tria territoria, Aloram videlicet, quam Liuſna fluvius irrigat: Sundhede, per quam mediam Dil lacus flumenq́ꝫ elabitur: & Nordſtigh, ſylvæ Arſkog conterminam. Quandoquidem autem Sundhede regionis mediam potiſsimamq́ꝫ partem comprehendebat, ab ea tota provincia de­nominationem cæpit. Regio glebam ſatis habet fertilem; pecoribus etiam abundat: Sunt enim incolæ rei bucholicæ præ cæteris dediti: linificium etiam, aliasq́ꝫ manuales & mechanicas ar­tes ſtudiosè exercent: neq́ꝫ piſcationes in mari, fluminibus, lacubusq́ꝫ negligunt. Civitatem habet Hundingsvaldiam, cujus cives, cupri, butyri, ſebi, coriorum, pellium, picis, reſinæ, ma­lorum, trabium, aſſerumq́ꝫ abjegnorum, maximam copiam in exteras nationes transportant.

Medelpadia ferè ejuſdem cum Helſingia conditionis eſt, niſi quod arctior, ſylvisq́ꝫ ac montibus frequentior. Duos habet fluvios variorum piſcium, Salmonum præſertim, capturâ inſignes Exiſtimant quidam Helſingiæ reges ſuam aliquando ibi ſedem fixiſſe.

Angermannia montes rupesq́ꝫ habet plurimas: convalles autem locaq́ꝫ planiora, adeò ube­rem habent glebam, ut quamvis ijdem agri quotannis ferantur, tamen vix decimo quoq́ꝫ an­no ſtercorationem expetant; frumentaq́ꝫ nihilominus reddant, in ſuo genere præſtantiſſima; ſi alioquin non admodum iniqui fuerit anni temperies, ut ad perfectam maturitatem fruges pervenire poſsint. Quarè dubium non eſſet, ſi regiones miti cœlo ſubjectæ, tale haberent ſolum, eas uberiores multoq́ꝫ præſtantiores fructus edituras. Angermannum fluvium habet, inter præcipuo, famoſum, varia piſcatione, Salmonum præſertim divitem. Regio quaſi in duo brachia dividitur: meridionalior enim pars à mari ſecus prædictum flumen, verſus oc­caſum æſtivum protenditur: borealior autem ſecus mare: utramq́ꝫ ſylva à prærupto horri­bili illo ac quaſi ruinam minitante Scula monte denominata, dirimit. Civitatem unicam ha­bet, Hernoſandiam, excepto cupro, ijsdem cum Hudingzvaldia mercimonijs gaudentem.

Bothnia non æquè montoſa eſt atq́ꝫ Angermannia: Sed ſolum habet quibuſdam in lo­cis arenoſum; quod quidem unâ cum rigiditate cœli, meſsis ubertatem impedit, ſed ejus & tenuitatem & defectum, aliarum rerum neceſſariarum compenſat copia. Bothniam multi irrigant magni fluvij, diverſorum piſcium ſpeciebus, maximè autem Salmonibus abundan­tes. Civitatem quidem non habet, ſed ſingulæ parœciæ quaſi ſingula ſunt emporia. Etſi enim vicina Lapponia frugibus, alijsq́ꝫ ejuſmodi rebus caret; abundat tamen piſcibus variorumq́ꝫ animalium venatione & precioſis pellibus. Bothniæ coloni, ij præſertim quos Byrcarlos vocant, quæ Lapponibus alijsq́ꝫ ſunt neceſſaria, à mercatoribus illuc navigantibus, æſtivo tempore coëmunt: hyberno autem, cum lacus & flumina congelata ſunt, ea in Lapponiam exportant, referuntq́ꝫ ingentem piſcium, gelu in modum baculi induratorum, variarumq́ꝫ pellium, & id genus aliarum rerum, copiam.

Lapponia ſeptentrionalium provinciarum extrema, regio eſt latiſsima, ſylvis, monti­bus, paludibus, lacubus, fluminibusq́ꝫ frequentiſsima. Agros nullos habet; pabula tamen quibuſdam in locis largiſsima. Incolæ venatione, aucupio, piſcationeq́ꝫ victitant. Villas aut pagos certamve manſionem non habent. Sed ut fert commoditas piſcationis & venationis, per aliquod tempus, apud lacum, flumen, ſylvam vel montem aliquem commorantur, exactis­q́ue ibidem aliquot vel ſeptimanis, vel diebus, habitationem alio, ad locum commodiorem transferunt. Hyeme tamen, cum tributa ab illis exigenda ſunt, certis quibuſdam locis, cer­toq́ꝫ tempore, quaſi in hordas congregantur: ubi etiam mercatores illi, quos Byrcarlos no­minari dicebamus, ſuas exponunt merces. Illo etiam tempore Sacerdotes adſunt, qui illorum infantes baptizant, articulosq́ꝫ fidei, aliaq́ꝫ Chriſtianæ religionis exercitia Lapponibus pro­ponunt, examinantq́ꝫ anno ſequente, quod priori illos docuerant, rationem poſcentes Chri­ſtianiſmi. Templa in quibus, ijs locis, ſacra peraguntur Carolus IX. ædificari fecit. Lappones olim, quàm nunc, magicis ſuperſtitionibus magis dediti erant. Poſtquàm enim Evangelij lux apud illos illuceſcebat, qui illam amplexi ſunt, à ſuperſtitionibus abhorrere cæperunt. Maxi­maq́ꝫ pars Lapponum magicis ſuperſtitionibus caret, ſuntq́ꝫ homines ſimplices & probi, nec à bonis moribus abhorrentes. Sunt enim apud illos adulteria rara, homicidia raroria, furta au­tem rariſsima ac penè inuſitata; ità ut conſvetum ſit, non modò Lapponibus, verum etiam mercatoribus ſuas merces illuc tranſportantibus, eas ſtragulo ſaltem, contra nivium injuriam obtectas, ſine aliquo cuſtode, ſub dio relinquere proq́ꝫ negotiorum expeditione, ad alias hordas longiſsimo itinere abire, nullamq́ꝫ prorſus curam habere, nè vel loco moveantur, ne­dum auferantur. Sunt etiam agiles atq́ꝫ in manualibus artibus, pro ſua conſvetudine, ſoler­tes. Veſtimenta, ut plurimum, è pellibus hirſutis villoſisq́ꝫ conficiunt, vel ex panno laneo advectitio. Linum non habent, ſed ejus loco, ab exſiccatis animalium nervis, tuſisq́ꝫ ac in modum lini paratis, filament, quibus veſtes conſuunt; ac ne deſint ornamenta acupicta, ſtan­num in modum auri, in tenuiſsima ducunt fila, ijsq́ꝫ ſupra dictos nervos inveſtiunt, quibus deindè veſtes ſolenniores, ſuo more acupingunt. Pro domibus, ex betulæ arboris corticibus conſutis utuntur tentorijs. In quibuſdam Lapponiæ montibus etiam gemmæ inveniuntur, utpote Adamantes, Ametiſti, Topaſsijq́ꝫ.

Lappones noſtro ſeculo tribus parent regibus, Sveciæ videlicet, Norvegiæ & Ruſsiæ. Lapponiæ maxima pars, meridionalis videlice & mediterranea ad regnum Sveciæ tota per­tinet, regio vaſtiſsima, à gradu latitudinis LXIIII. ad LXXI. extenſa, in longitudine ultra centum milliaria Germanica complectitur; in latitudine verò nonaginta. Hæc in quinq́ꝫ ter­ritoria vel præfecturas, Lapmarkias vocatas, dividitur, videlicet Umalapmark, Pitalapmark, Lulalapmark, Tornelapmark & Kimilapmark: quarum incolæ nulli, præterquam Regi Sve­ciæ, tributa pendunt. Ad Norvegiam pertinet tractus ſaltem maritimus, ſecus Oceanum, quem Finmarchiam nominant, cujus incolæ Siöfinni, id eſt Finnones Maritimi, vocantur, qui ſola piſcatione victitant. Ruthenorum imperio parent reliqui, tractum illum à caſtro Vard­hus, uſq́ꝫ ad oſtia maris albi incolentes. Quæ Regio Sveciè Trinnes, Lapponicè Pyheniemi, Ruthenicè verò Terſchanavoloch hodiè appellatur: quam quidam putant eandem eſſe, quam veteres Biarmiam appellarunt, quod nomen detortum videtur à Finnonico Varama, quod montoſam regionem ſignificat.

Scricfinnia, quam Saxo Sialandicus alijq́ꝫ veteres hic uſpiam poſuerunt, nulla eſt: Sed Skidhfinnorum appellatio omnibus Finnonibus Lapponibusq́ue competit, qui ſoleis illis ligneis, quas noſtri Sveci Skidh, Finnones vero Sukſi vocant, ſolerter uti, celerrimeq́ꝫ ſuper altiſsimas nives currendo, feras inſectari, hoſtemve inſequi, inſtitutumve iter peragere poſ­ſunt. Cujus rei peritiam maxima pars Nordlandicorum populorum, omnes Finnones Lap­ponesq́ꝫ habent. Quæ certè res Svecis, in bellis hyemalibus, cum regiones totæ nivibus op­pletæ ſunt, ſæpiſsimè facilimam præbuit hoſtium deletionem. Hoſtes enim è via nè latum pe­dem excedere valent, quin continuò & equites & pedites toti nive obruti, cum nivibus cer­tare & quaſi natare cogantur: cum Skidhkarli, qui ſoleis illis ligneis vecti, ceu volantes, in eos ex omni parte irruere poſſunt, ac jacentes, ut lubet, vel telis vel armis conficere. Cujus rei non obſcurum exemplum, etiam noſtrâ memoriâ, paulò ante obitum Johannis tertij Sveciæ Regis accidit, cum Ruthenus centum millibus armatorum ſtipato exercitu, Finlandiam ex improviſo devaſtaturus occupaturusq́ꝫ irrupit, nullo tum Svetico milite in Finlandia præ­ſente; tum ſexcenti ſaltem ruſtici, è Jeskis & Europæ, ſoleis illis ligneis vecti, totum ejus exer­citum diſsiparunt, retruſerunt, atqꝫ in Ruſsiam fugarunt.

Sequitur in noſtra methodo Gothia, quam à Svecia Kolmord & Tidwedh ſylvæ diri­munt. Svecorum nomen (inquit Crantzius) domi atqꝫ apud vicinos, Gothorum verò apud exteros ſemper clarum exſtitit. Hæc eſt patria & genitale ſolum, undè egreſsi ſunt domito­res gentium Gothi, quorum præluſtrium facinorum gloriam ſibi omnes circumjacentes arro­gare nituntur populi: Nuſquam autem Regnorum & populorum (ut noſtræ loquuntur Leges) fixum aut ſtabile reperitur Gothorum nomen & habitatio, præterquam in regno Sveorum: eò quòd ex ijſdem diſperſum eſt Gothorum nomen in alijs regnis. Cui ſententiæ etiam una­nimiter ſubſcribunt veteres, qui res Gothicas poſteritati tradiderunt, ſcriptores, ut paſsim videre eſt in Reſendij Hiſpania illuſtrata. Sed Germanorum, aliorumq́ꝫ recentiores ſcripto­res, ut Gothorum rerum geſtarum gloriam aliqua ratione ſibi arrogare viderentur, Scan­diam, in qua ſita eſt Gothia, Germanicis inſulis adnumerarunt. Teſtantur autem non tantum veteres ſcriptores, Gothos è noſtra Scanſia exiviſſe: verùm etiam plurima noſtratium quæ antiquis temporibus, cum Gothis, in Græcia & Thracia habitantibus, fuerunt commercia, & quaſi neceſsitudo quædam. Exiverunt enim hinc ſæpiſsimè plurimi, ut affines conſangvi­neośꝫ ſuos ibi habitantes inviſerent. Idem etiam factum eſſe poſtquàm Gothi in Italiam venerunt, Jornandes teſtatur, commemorans Rudolphum quendam Scandiæ Regem, relicto proprio regno, Theodoricum Gothorum in Italia regem viſitaſſe. Erat autem idem Rudol­phus, ut noſtræ teſtantur hiſtoriæ, Svecorum Rex in ordine 85. Refert etiam Volffgangus Lazius ex his ſeptentrionalibus inſulis multas amplas quotidiè manus ad populares ſuos, Vi­ſigothos Galliam incolentes, & Oſtrogothos in Illyrico & Italia, egreſſas eſſe. Sed non illo tantùm tempore, quo in præfatis habitabant regionibus; verùm etiam ante excidium Trojæ, cum Gothi adhuc in Thracia habitarent, plurimæ ad illos ſubindè tranſmigrarunt copiæ. Quas quidem expeditiones non inviti ſuſceperunt; ſed ſympatriotarum, in exteris nationi­bus, ſucceſſu, rerumq́ꝫ geſtarum gloriâ allecti, certatim quaſi evolarunt. Quod videntes Sve­ciæ Gothiæq́ꝫ reges, nè eorum ditiones habitatoribus evacuarentur, circa præfata tempora, vel paulo poſt, Leges rogarunt, quibus cavebant, ne quis patriam relinquens, aliquam in ea caperet hæreditatem; ac cum incertum eſſet de emigrantis apud exteros morte, nè de ejus bo­nis inter hæredes intricatæ orirentur contentiones, exiens ab hora exitus pro mortuo habe­batur, ejusq́ꝫ hæreditatem capiebat, qui ei tunc conſangvinitate vel affinitate erat proximus. Extant etiam hodiè apud nos plurimi ingentes Cippi, quorum inſcriptiones teſtantur, eos in memoriam inſignium quorundam Heroum, qui in Græcia vel Thracia, alijsq́ꝫ regionibus, quas Gothi ſua infeſtarunt inundatione, belligerantes, occubuiſſent, erectos eſſe. Apparet quoq́ꝫ ex hiſtorijs, Gothos, etiam poſtquàm ſuum in Hiſpania imperium firmaſſent, familia­ritatem quandam habuiſſe cum Gothis in Scanzia habitantibus: cujus non obſcurum teſti­monium eſt, quod Comites Scanziarum, Adulfus, Evantius, Fandila, Aphrila & Venedarius concilium Toletanum octavum ſubſcripſerint. Non videtur autem veriſimile quod ex ſu­pradictis Lazius colligit, nempè extraneis Gothis primævas ſedes ſubjectas fuiſſe, etſi ſub alio cardine conſtituti fuerint. Quod vel ſuperius commemoratæ leges ſolæ refellere poſſe videntur. Si enim extraneis Gothorum Regibus aliqua fuiſſet in internos poteſtas, nequa­quàm ſufferre potuiſſent, eos in patria ex hæredari, qui eorum caſtra in exteris ſequebantur nationibus. Verùm ego potius, cum Alfonſo Carthagena, contrarium affirmarem: dicit enim: licet Gothi ad gentes alias ſæpius ſe vertiſſent, rectores tamen ſuos in Schytia dimit­tebant, penes quos gentis regimen conſiſtebat, Quænam autem ſit illa Schytia ſine amba­gibus explicat Rodericus Sanctus, dicens: Circa originem itaq́ꝫ Gothorum, Iſidorus ipſe & cæteri ſcribentes, in eo conveniunt, videlicet Gothos ex inſula Scandia, ſive Schytia ſepten­trionali ortum habuiſſe. Summam autem eorum, quæ Gothi, extra patriam, poſt Alexandri Magni tempora patrarunt A. Krantzius, Sveciæ lib. 1. cap. 1. his verbis ferè complectitur: In longinqua militia Gothorum gloria ſublimibus inclaruit titulis: quòd Romanis rerum dominis, diu ea gens colluctata, aliquoties quidem repreſſa quievit, aliquando magis ſe Ro­manorum cladibus vindicavit, nonnunquam pari manu conflictans diſceſsit. Demum Romanorum proculcans imperium, Italiam pervaſit, Urbem Romam vaſtavit, in eadem Italia regnum annis multis tenuit: Gallias occupavit, in Hiſpanijs regna fundavit, & ex eo ſangvine nobiliſsimas domos principum erexit. Qua in re Romani ſcriptores, (pa­ce illorum dixerim) non tam in Barbarorum, ut ipſi vocant, quam in ſuorum laudibus profuſi ſunt. Hæc ille. Sed relictis Gothis extraneis, ad indigenas Gothiamq́ꝫ ipſam revertamur.

Gothia, ut Johannis Magni verbis utar, inter duas potentes & nunquàm ſatis concor­des gentes, Sveones & Danos ſita, nè hoſtibus obſeſſa utrumq́ꝫ latus tueri continenter cogere­tur, perpetuam ſocietatem cum Sveonibus, ſive quòd potentia & opibus præſtarent, ſive quòd eorum mores mitiores eſſent, inire curavit. Hæc ille. Unde ab illo tempore quo Mo­narchia in regnum Sveciæ introducta eſt, utraqꝫ gens, Sveci videlicet & Gothi, ut plurimum uni paruerunt regi; & ità quaſi in unam gentem coaluerunt; quamvis aliquoties, ob virtu­tum æmulationem, reges ſibi ſeparatim præfeciſſent, quæ tamen ſimultas non diu duravit, quin ad priſtinam redeuntes concordiam communibus armis communes arcerent hoſtes. Sed admiratione certè non indignum videtur, Gothos, (qui in exteris nationibus, ob forti­tudinem bellicam adeò fuerunt clari, ut toti fere Europæ formidabiles extiterint) Svecis in patria adeò ceſsiſſe, ut antiquiſsimæ Veſtrogothorum leges affirment, penes Svecos jus eſſe Regem in utroq́ꝫ Regno tum eligendi, tum reijciendi.

Dividitur Gothia in Occidentalem & Orientalem. Gothiæ occidentalis provin­ciæ ſunt, Veſtrogothia, Dalia & Vermelandia, cui olim adnumerabatur & Hallandia. Veſtrogothia regio eſt plana & fertilis; cedit tamen fertilitate Uplandiæ, Veſtmanniæ & Sudermanniæ: quemadmodum hæ viciſsim Veſtrogothiæ pecorum abundantiâ. Ut enim illarum colonis præcipua lucra ſunt ex agricultura: ità hujus à pecoribus. Flu­viorum quidam verſus ſeptentrionem, in lacum Vener, illabuntur, ut Tida, Lida, Nos, qui rurſum per magnum illum Trolhettam fluvium, duobus oſtijs, apud Elffzborg & Kongelff in Codanum ſinum exoneratur: quidam verò verſus meridiem in eundem ſinum, ut Eda & Viſk. Civitates habet Gotheburgum emporium, Scaram Epiſcopa­lem, Mariæſtadium, Lidecopiam, habet & oppida, Falecopiam, Skedvi, Hio, Boge­ſund, Brettam & Ludoſiam veterem.

Dalia inter lacum Vener & Norvegiam ſita, plerisq́ꝫ in locis montoſa eſt. Habet autem lacus & fluvios piſcoſos: paſcuorum etiam ubertate gaudet ſingulari, unde & armentoſa eſt, bovesq́ꝫ cæteris grandiores profert.

Vermelandia inter Gothicas regiones poſtremò exculta eſt, colonias illuc primùm ducente Olavo Tretelia. Regio montoſa & ſylvoſa eſt, ferri mineras habet, cupriq́ꝫ venam ſatis divitem, nuper inventam; lacusq́ꝫ piſcoſos, fluviosq́ꝫ ſalmonum captura nobiles. Civitatem habet Caroloſtadium, à Carolo IX. in loco prius Tingvalla no­lminato, conditum. Hallandia ſecus Codanum ſinum extenſa Veſtrogothiam ab eo ſejungit. Ejus Civitates ſunt Halmſtadium, Laholmia, Falkenburgum & Varbur­gum, præcipua ijs mercimonia ſuppeditantibus Veſtrogothia & Smalandia, à mari ſe­junctis; cum ipſa Hallandia alicubi vix ſeſquimiliare habeat in latitudine; tria verò ad ſummum, ubi eſt latiſsima. Noſtra tempeſtate paret regi Daniæ.

Gothiæ orientalis provinciæ ſunt: Oſtrogothia, Smalandia & Oelandia, quibus olim adnumerabantur & Gotlandia, Scania & Blechingia. Oſtrogothiam à Veſtro­gothia Veter lacus dirimit, ejus verò orientale latus mare pulſat Svecicum. Regio ma­jori ex parte plana eſt, fertilitate cæteras provincias antecellens: quâ eam etiam ipſam ſuperare Uplandiam quidam autumant; indè conjecturam capientes, quod ex ea ma­jor frumentorum copia ad exteras tranſportatur regiones, quàm ex Uplandia: non autem perpendentes ingentem quam Uplandia frumentorum copiam montanis, me­talla fodientibus, ſuppeditat. Sed ſi quis penitius animadverterit utriusq́ꝫ provinciæ colonorum, ad ſementis proportionem, annuas, quas ſuffere poſſunt, expenſas, certius ea de re judicium dabit. Eſt tamen inter reliquas Sveciæ provincias amœna, cunctisq́ꝫ commoditatibus ad humanæ vitæ ſuſtentationem neceſſarijs (vino & ſale exceptis) dives. Habet enim præter frumentum optimum, pecorum abundantiam, nec deſunt mellificia, variarum ferarum venationes, aucupia, piſcaturæq́ꝫ & alia, quæ ſingula enumerare locus vetat. Nec caret mineris, in montanis Godegard, Helleſtaberg & Vongaberg. Ejus civitates ſunt, Vadſtenum, arce, cœnobioq́ꝫ Divæ Brigittæ cele­bre. Habet præterea Scheningiam olim claram, nunc in oppidi formam redactam: Lincopiam epiſcopalem, Norcopiamq́ꝫ ac Sudercopiam, emporia.

Smalandiam ab Oſtrogothia Holavedh ſylva diſterminat. Regio ampla ſatis, ut­pote quæ in circuitu 95. complectitur milliaria Germanica: ejus verò tractus majori ex parte ſylvoſus eſt: Gleba tamen colonorum labores ſatis ubere compenſat fæcun­ditate, æquali videlicet fertilitate cum vicinis provincijs Scania & Blekingia. Pecori­bus abundat, undè & denominationem traxiſſe videtur: pecora namq́ꝫ ſua lingua Smala vocant, unde Smalaland, terra pecoribus abundans, quod nomen uſus contraxit in Smaland. Cumq́ꝫ reliquæ Sveciæ provinciæ, ijs ſolis excepcis ubi fodiendis metal­lis invigilant, incolis pecora ad ſufficientiam ſubminiſtrent: Smalandi, ut quadrupe­dum, ex annua fœtura, gregum incrementa relevent, maximam quotannis armento­rum copiam, in vicinam Daniam vænundant, undè non parum augentur famoſæ illæ boum myriades, quas Dania quotannis Germaniæ Belgioq́ꝫ ſubminiſtrare perhibetur. Lacus piſcoſos penè habet innumeros: inter quos tamen præcipui ſunt Bolm, Vioſter, Möklen & Aſnan. Fluviorum præcipui ſunt Niſſea, Laga, Helga, Marboa & Æm. Regio in plures partes dividitur, quarum tamen præcipuæ ſunt Tieherad, Verendia, & Tiuſtia, Finheidia & Mauringia Longobardorum expeditione à Paulo Longob. cele­brata: quæ ſingulæ plura ſub ſe complectuntur territoria. Verendiæ autem ab anti­quo tempore ſingularia fuerunt jura, à reliquorum legibus diſcrepantia, quæ hic, cum multis alijs, brevitatis cauſa omitto. In Tiuſtia ſunt cupri mineræ nuper inventæ. In Tabergh mineræ ſunt calybis, effodiuntq́ꝫ paſsim locis paludinoſis atq́ꝫ ex lacu­bus expiſcantur ferri quandam inconditam maſſam, quam parvo labore ſumptuq́ꝫ, in ferrum optimum excoquunt. Civitates pro ſua amplitudine, non adeò multas habet, cum à meridionali parte cingatur Hallandia, Scania, & Blekingia, quarum ci­vitatibus maritimis, mercimonia, ex internis mercibus ſuppeditat; rurſumq́ꝫ ab ijſdem externas merces accipit. Habet tamen Calmarniam, Jenecopiam, Vexio epiſcopa­lem, Ekeſiö & Veſtervik.

Oelandia Inſula amœna & fertilis, pecorumq́ꝫ ac jumentorum dives, equos etiam ſylveſtres alit. Nec deſunt venationes & aucupia, Arcem Burcholm & Eccleſias habet triginta duas. Gotlandia inſula pecorum dives eſt, habet & Abietum frequentiſsi­mas ſylvas, nec non & lapides ad ſtructuram utiles. In ea eſt Civitas Visby; olim, cum regno Sveciæ parebat, emporium celeberrimum, nunc autem in Oppidi formam redacta. De hujus inſulæ, ſicut etiàm de Scaniæ, Hallandiæ & Blekingiæ dominio, in­ter reges, armis, inter ſcriptores verò calamis, diu varieq́ꝫ certatum eſt; alijs jus, alijs ve­rò præſcriptionem prætendentibus: quorum controverſias brevitatis cauſa non at­tingo. Parent autem hodiè Regi Daniæ. Scania frugibus atqꝫ pecoribus apta, ſyl­vis, venationibusq́ꝫ gaudet. Huic etiàm quidam auri, argenti, æris & plumbi inex­hauſtas attribuunt venas, nuſquam ibi repertas, niſi illam fortè commemorare velint auri argentiq́ꝫ venam, quam vicini ſuppeditat freti telonium. Sed condonandum eſt illis, quòd Scanziæ vel Scandiæ, ejusqꝫ particulæ Scaniæ diſcrimen non animadverte­rint. Ab hac quaſi brachium quoddam ſecus mare, verſus ortum extenditur Bleckin­gia, ut ipſa monſtrat tabula.